T\u00fcrk dilinin en b\u00fcy\u00fck hocalar\u0131ndan (\u00d6\u011frencisi olma \u015ferefine nail oldum. Allah mek\u00e2n\u0131n\u0131 cennet eylesin) merhum Muharrem Ergin, dili ve geli\u015fimini g\u00fczel \u00f6rneklerle anlat\u0131rd\u0131.<\/p>\n
Dil canl\u0131 bir organizma gibidir. Yaz k\u0131\u015f ye\u015fil olan a\u011fa\u00e7lara benzer. S\u00fcrekli canl\u0131d\u0131rlar, kuruyan yaprak do\u011fall\u0131k i\u00e7inde d\u00f6k\u00fcl\u00fcr, yerine yenisi \u00e7\u0131kar, a\u011fa\u00e7 her zaman ye\u015fil kal\u0131r derdi.
\n<\/p>\n
Dil de, k\u00f6k\u00fc tarihin derinliklerine uzanan bir \u00e7am a\u011fac\u0131 gibidir. Yaz k\u0131\u015f canl\u0131d\u0131r. Yapraklar\u0131 do\u011fall\u0131k i\u00e7inde yenilenir. Kuruyan yapraklar ise a\u015fa\u011f\u0131 d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Dil, b\u00f6yle bir a\u011fa\u00e7t\u0131r. Kelimeler a\u011fac\u0131n yapra\u011f\u0131d\u0131r. \u0130\u015flevini yitiren kelime de, kuruyan yaprak gibi dilden ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Tarih sahnesinde, as\u0131lar boyu bir kartopu tanesi gibi yuvarlanarak gelen dil, bir\u00e7ok farkl\u0131 etnik gurupla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r, onlarla al\u0131\u015fveri\u015fte bulunur, al\u0131r, verir, bir \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcyerek yoluna devam eder.<\/p>\n
Baz\u0131 diller, zirveden kopan ana \u00e7\u0131\u011f tabakas\u0131 olarak gelir, di\u011fer k\u00fc\u00e7\u00fck dilleri i\u00e7inde eriterek asimile eder. Bu olay tarih boyunca ya\u015fana gelmi\u015ftir. Bir zamanlar tarihte parlak medeniyetler kuran bir\u00e7ok kavim, b\u00fcy\u00fck dillerin \u00e7\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda kalarak yok olmu\u015ftur.<\/p>\n
Hitit, S\u00fcmer, Etr\u00fcsk, Urartu vb. bir\u00e7ok kavim, hem dil, hem de etnik olarak tarih sahnesinden silinmi\u015ftir. Hi\u00e7 \u015f\u00fcpheniz olmas\u0131n ki, bu dillere ait bir \u00e7ok kelime, bu g\u00fcn k\u00f6keni bilinmeden farkl\u0131 dillerin i\u00e7inde ya\u015famaktad\u0131rlar.<\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7e de, d\u00fcnya \u00fczerinde ya\u015fayan kadim diller aras\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahiptir. Bu g\u00fcn halen varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp, k\u00f6k\u00fc binlerce y\u0131la dayanan fek fazla bir dil bulamazs\u0131n\u0131z.<\/p>\n
Neredeyse bir d\u00fcnya dili haline gelen \u0130ngilizce\u2019nin tarihi, \u00f6yle san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar eski de\u011fildir. Orhun Nehri kenar\u0131na G\u00f6kt\u00fcrk Yaz\u0131tlar\u0131 dikildi\u011finde, (732) d\u00fcnya \u00fczerinde b\u0131rak\u0131n \u0130ngilizceyi, \u0130ngiliz diye bir millet bile yoktu.<\/p>\n
Britanya adas\u0131 ge\u00e7mi\u015fte, Kelt kavmi ad\u0131 verilen, Kelt dilini konu\u015fan yerlilerden olu\u015fuyordu. Bu aday\u0131 daha sonra, aralar\u0131nda Roma imparatoru Sezar\u2019\u0131n da oldu\u011fu bir\u00e7ok komutan i\u015fgal etmi\u015ftir. Alman, Frans\u0131z ve daha bir\u00e7ok kavim, Britanya adas\u0131nda d\u00f6nem d\u00f6nem egemen olmu\u015ftur.<\/p>\n
Anadili \u0130ngilizce olan ilk \u0130ngiliz kral\u0131 1399\u2019da tahta \u00e7\u0131kan 4. Henry\u2019dir.<\/p>\n
Ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemek gerekirse, \u0130ngilizce ad\u0131nda tarihi bir dil yoktur. Dil, Germen ve Anglo- Sakson bir temele dayan\u0131yor. MS \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131lda Britanya adas\u0131na gelip yerle\u015fen, Germen dilinin farkl\u0131 diyalektlerini konu\u015fan Hollanda ve Almanyal\u0131 yerlilerden t\u00fcreyen bir dildir.<\/p>\n
Anglo-Sakson kavimleri, konu\u015ftuklar\u0131 dile zaman i\u00e7inde, Anglo- Sakson\u2019dan bozma, anglis demi\u015flerdir. Bu kavram geli\u015ferek, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki \u0130ngilizcenin temeli olmu\u015ftur.<\/p>\n
11. as\u0131rdan itibaren adada ba\u015flayan siyasi y\u00f6netim, uzun zaman kendi i\u00e7 \u00e7eki\u015fmeleriyle u\u011fra\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta Britanya adas\u0131nda tahta ge\u00e7en krallar, ya Almanca ya da Frans\u0131zca konu\u015furlard\u0131. Anglis, yani \u0130ngilizce konu\u015fan ilk kral, 1399 y\u0131l\u0131nda tahta \u00e7\u0131kan 4. Henry\u2019dir.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu \u00f6rnekleri vermemizin sebebi, bir dilin geli\u015fimin nas\u0131l olabilece\u011fini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermek i\u00e7indir. Bir\u00e7ok dilin harmanlamas\u0131 ile ya\u015fayan tarihin \u00f6n\u00fcnde olu\u015fan \u0130ngilizce, bug\u00fcn i\u00e7inden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 dilleri de geride b\u0131rakarak bir d\u00fcnya dili olmu\u015ftur.<\/p>\n
Hi\u00e7bir \u0130ngiliz, dilindeki kelimelerin k\u00f6kenini ara\u015ft\u0131rarak kompleks i\u00e7ine girmez. Tam tersine, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya dillerinden dev\u015firerek olu\u015fturdu\u011fu \u0130ngiliz dili ve onun y\u00fcz binleri bulan kelime hazinesi ile \u00f6\u011f\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n
Ge\u00e7en yaz\u0131m\u0131zda bizim k\u0131saca \u00fczerinde durdu\u011fumuz \u00d6z T\u00fcrk\u00e7ecilik cereyan\u0131n\u0131 dikkate ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, ne kadar b\u00fcy\u00fck bir hata yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 anlar\u0131z. Orta Asya\u2019dan hareket ederek, say\u0131s\u0131z dille temas\u0131 sonucu, b\u00fcy\u00fck bir kelime hazinesi olu\u015fturan T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esi, m\u00fcdahale olmasa belki de d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck dili olarak \u0130ngilizcenin de \u00f6n\u00fcnde olabilirdi.<\/p>\n
Ba\u015fka dillerle kar\u015f\u0131la\u015fmayan ve onlarla al\u0131\u015fveri\u015fte bulunmayan diller, geli\u015fmemi\u015f dillerdir. Dil ba\u015fka dilden kelime al\u0131r. Bu kelimeyi de kendi telaffuzu ve dilinin fonetik yap\u0131s\u0131na uydurarak kullan\u0131r. Arap\u00e7adan dilimize girente\u015fekk\u00fcr etmek kelimesi tamamen bize hast\u0131r. Bir Araba te\u015fekk\u00fcr ederseniz sizi anlamaz. Arap\u00e7a\u2019da te\u015fekk\u00fcr\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201c\u015f\u00fckran\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ile ifade edilir.<\/p>\n
Yabanc\u0131 dilden dilimize giren kelime, ak\u015famdan dile girip, sabaha kullan\u0131l\u0131r hale gelmez. Bir kelimenin dile giri\u015fi ve dilde kal\u0131c\u0131 olmas\u0131, kendine yeni anlamlar bulmas\u0131, y\u00fczy\u0131llar\u0131 bulan bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7e kuralar\u0131 \u00e7ok net olan matematiksel bir dildir.<\/p>\n
Mesela Arap\u00e7adan ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201cNazar\u201d kelimesini ele alal\u0131m. Anlam olarak \u201cbakmak\u201c fiilinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Biz \u015fayet Arap\u00e7ad\u0131r diye Nazar kelimesini dilimizden s\u00f6k\u00fcp atarsak, bu kelime ile olu\u015fan deyim ya da yan anlamlar\u0131 ne yapaca\u011f\u0131z. Nazar de\u011fmek deyimi yerine, bak\u0131\u015f de\u011fmek diyebilir miyiz? \u201cBenim nazar\u0131mda hi\u00e7bir de\u011feri yok\u201d c\u00fcmlesindeki nazar yerine bakmak fiili oturuyor mu?<\/p>\n
Bu \u00f6rne\u011fi dilimize Arap\u00e7a ve Fars\u00e7adan girmi\u015f say\u0131s\u0131z kelimede uygulayabilirsiniz. G\u00f6receksiniz o zaman dil nas\u0131l fakirle\u015fiyor.<\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7e, asl\u0131nda \u00e7ok d\u00fczg\u00fcn kurallar\u0131 olan, matematiksel bir dildir. Ba\u015fta ses uyumu olmak \u00fczere, \u00e7ok ilgin\u00e7 kurallar\u0131 vard\u0131r. Dilimize d\u0131\u015far\u0131dan giren bir kelimeyi, ne kadar T\u00fcrk\u00e7ele\u015firse T\u00fcrk\u00e7ele\u015fsin, tespit etmek \u00e7ok kolayd\u0131r.<\/p>\n
Bu kurallardan en basit ve ak\u0131lda en kal\u0131c\u0131 olan\u0131n\u0131 s\u00f6yleyelim. T\u00fcrk\u00e7e\u2019de kelimelerin ilk harfleri J-L-M-N-R-Z sesleri ile ba\u015flayamaz. Bu kesin bir kurald\u0131r. Sadece taklit ve yans\u0131madan t\u00fcretilen sesler istisna. (Melemek, zonklamak, lak\u0131rd\u0131 vs.) Bu harflerle ba\u015flayan kelimelerin s\u00f6zl\u00fckten \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir an d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Kim bilir dilimiz ne hale gelirdi.<\/p>\n
Bu s\u00f6zc\u00fckler, T\u00fcrk\u00e7e\u2019de kelimenin ba\u015f\u0131nda bulunamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bozulmam\u0131\u015f T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin asl\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren da\u011f k\u00f6ylerindeki Y\u00f6r\u00fcklerin, \u0130recep, \u0130ramazan, \u0130limom tarz\u0131ndaki s\u00f6yleyi\u015flerinin s\u0131rr\u0131 burada gizlidir.<\/p>\n
Dil kurumu tabi ki yeni kelimeler \u00fcretebilir. \u00dcretilen kelimeler tavsiye niteli\u011finde olmal\u0131d\u0131r. Pop\u00fcler \u015fair ve yazarlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 ile bu kelimeler halka arz edilebilir. \u00dcretilen yeni kelime, eskisinin yerine ge\u00e7meye zorlanmamal\u0131d\u0131r. Halk\u0131n benimsedi\u011fi baz\u0131 yeni kelimeler, eskisini atmadan da kendisine rahatl\u0131kla yer bulabilir.<\/p>\n
\u015eart kelimesine kar\u015f\u0131l\u0131k \u00fcretilen ko\u015ful kelimesi, \u015fart s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yerinden edememi\u015f, bununla birlikte kendisi de dilimizde ayr\u0131 bir yer edinmi\u015ftir. Hatta \u00e7ok ilgin\u00e7 bir \u015fekilde, ko\u015fulsuz-\u015farts\u0131z gibi bir deyimin olu\u015fmas\u0131na bile vesile olmu\u015ftur.<\/p>\n
Eski dilde kullan\u0131lan baz\u0131 kelimelerin yerine \u00fcretilenler, bazen rahatl\u0131kla tutarken, baz\u0131lar\u0131 da itibar g\u00f6rmeyerek tabiri caizse \u00e7\u00f6pe at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcretilen yarg\u0131\u00e7 kelimesi h\u00e2kim s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yok edemezken, savc\u0131, m\u00fcdde-i umumikelimesini yok etmi\u015ftir.<\/p>\n
Yukar\u0131dan beri verdi\u011fimiz \u00f6rnekler, dile d\u0131\u015far\u0131dan m\u00fcdahale ve zorlama yap\u0131lmad\u0131ktan sonra, gelinebilecek olan durumu g\u00f6stermek i\u00e7indir<\/p>\n
12 Temmuz 1932 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fanan dil katliam\u0131, maalesef \u00e7ok uzun bir s\u00fcre devam etmi\u015ftir. 1980\u2019lere kadar devlet politikas\u0131 olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclen bu katliam, maalesef kelime hazinesi k\u0131t, d\u00fc\u015f\u00fcnce yoksulu bir nesil yeti\u015ftirmi\u015ftir. Hele bir de buna, bilgisayar dili denen hilkat garibesini de eklersek, ac\u0131nas\u0131 durum, a\u011flanacak hale gelir.<\/p>\n
Sonu\u00e7:\u201d Zarar\u0131n neresinden d\u00f6nersek d\u00f6nelim kard\u0131r\u201d mant\u0131\u011f\u0131 ile unutturulan basit kelimeleri yeniden canland\u0131ral\u0131m. Ba\u015fta ders kitaplar\u0131 olmak \u00fczere, b\u00fct\u00fcn materyaller yeniden ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bunlar yap\u0131l\u0131rken de ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lan hataya d\u00fc\u015fmemeliyiz.<\/p>\n
Dil kurumu taraf\u0131ndan uydurulup zorla halka benimsetilmi\u015f diyerek, yerle\u015fen kelimelere kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanca bir tutum i\u00e7ine girersek, bizim de o dil yobazlar\u0131ndan fark\u0131m\u0131z kalmaz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00fcrk dilinin en b\u00fcy\u00fck hocalar\u0131ndan (\u00d6\u011frencisi olma \u015ferefine nail oldum. Allah mek\u00e2n\u0131n\u0131 cennet eylesin) merhum Muharrem Ergin, dili ve geli\u015fimini g\u00fczel \u00f6rneklerle anlat\u0131rd\u0131. Dil canl\u0131 bir organizma gibidir. Yaz k\u0131\u015f ye\u015fil olan a\u011fa\u00e7lara benzer. S\u00fcrekli canl\u0131d\u0131rlar, kuruyan yaprak do\u011fall\u0131k i\u00e7inde d\u00f6k\u00fcl\u00fcr, yerine yenisi \u00e7\u0131kar, a\u011fa\u00e7 her zaman ye\u015fil kal\u0131r derdi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/347"}],"collection":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=347"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/347\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":348,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/347\/revisions\/348"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=347"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=347"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=347"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}