{"id":619,"date":"2004-04-30T08:02:33","date_gmt":"2004-04-30T08:02:33","guid":{"rendered":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/?p=619"},"modified":"2018-11-20T08:03:09","modified_gmt":"2018-11-20T08:03:09","slug":"multeci-hace-amca","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/?p=619","title":{"rendered":"M\u00dcLTEC\u0130 (Ha\u00e7e Amca)"},"content":{"rendered":"<p>Ben do\u011fdu\u011fum zaman (1954) o bizim evimizdeymi\u015f. Uzun y\u0131llar onu ger\u00e7ek dedem zannetmi\u015ftim. Ancak ilk okula ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda ona \u201cHa\u00e7e\u201d, misafir amca diye hitap edilmesinin sebebini kavrayabilmi\u015ftim.<\/p>\n<p>O bir m\u00fclteciydi. Dilini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc bilmedi\u011fi bir \u00fclkeye savurmu\u015ftu kader onu. Pe\u00e7e\u015ffo Mahmut, 1896 y\u0131l\u0131nda Adigey&#8217;in Hatujkoy k\u00f6y\u00fcnde d\u00fcnyaya g\u00f6zlerini a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Gen\u00e7lik d\u00f6nemi Adigey&#8217;in en kar\u0131\u015f\u0131k d\u00f6nemine rastlam\u0131\u015ft\u0131. Beyazlarla k\u0131z\u0131llar\u0131n sava\u015f\u0131na sahne olan Kafkasya&#8217;da hangi taraf\u0131 destekledi\u011fine dair maalesef bilgim yok Onbe\u015f ya\u015f\u0131nda ondan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131mda bilin\u00e7 seviyem o sorular\u0131 sormaya m\u00fcsait de\u011fildi.<!--more--><\/p>\n<p>Hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla Ha\u00e7e Amca \u015eovgen Musa&#8217;n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclme olay\u0131n\u0131 anlat\u0131rken pek de m\u00fcteessir olmuyordu. Buna dayanarak onun Bol\u015fevik taraftar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorum. Ayr\u0131ca Ha\u00e7e Amca dini noktada da \u00e7ok bilgiliydi. Kur&#8217;an\u0131 haf\u0131z derecesinde bilirdi. Bu noktalar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmde ba\u015fka olaylar\u0131 da yan yana birle\u015ftirdi\u011fimde onun ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k yanl\u0131s\u0131 oldu\u011funu bile s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n<p>Pe\u00e7e\u015ffo Mahmut, 20 ya\u015f\u0131ndayken kom\u015fusu Tha\u011fapsov Kadir&#8217;in Adigeydeki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar s\u0131ras\u0131nda tutuklanarak Krasnodorda hapse konulu\u015funu, idama mahkum edili\u015fini, ailesinin verdi\u011fi y\u00fcksek r\u00fc\u015fvet kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 hapisten ka\u00e7arak T\u00fcrkiye&#8217;ye gidi\u015fini hep g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n<p>Adigey 1918 y\u0131l\u0131nda Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Federasyonunda yer alm\u0131\u015f ,1921 y\u0131l\u0131na kadar karga\u015fa i\u00e7inde ba\u011f\u0131ms\u0131z bir d\u00f6nem ge\u00e7irmi\u015fti. Ard\u0131ndan k\u0131z\u0131llar y\u00f6netime gelmi\u015f, \u00fclke demirperdenin ard\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Ha\u00e7e Amca Kafkasya&#8217;n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7alkant\u0131l\u0131 d\u00f6neme \u015fahit olmu\u015ftu. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a k\u00fclt\u00fcrl\u00fcyd\u00fc. Adigey&#8217;in \u00fcnl\u00fc din alimlerinden Hatko Canhot Efendi&#8217;nin talebesi olarak dini e\u011fitimini tamamlam\u0131\u015f, ayr\u0131ca Canhot efendiye de damat olma \u015ferefine nail olmu\u015ftu.<\/p>\n<p>Canhot Efendi, din alimlerine kar\u015f\u0131 uygulanan bask\u0131lara direnmenin bedelini \u00e7ok a\u011f\u0131r \u00f6demi\u015fti. Pe\u00e7e\u015ffo Mahmut bu d\u00f6nemleri politik manevralarla ge\u00e7i\u015ftirmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Kurulan kom\u00fcnist y\u00f6netim ba\u015fta din adamlar\u0131 olmak \u00fczere \u00fclkenin zenginlerini d\u00fc\u015fman bellemi\u015fti. Varl\u0131kl\u0131 aileler bir gecede yoksulla\u015fm\u0131\u015flar, direnenler ac\u0131mas\u0131zca \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n<p>Adigey b\u00f6yle bir ortamda, hen\u00fcz tam olarak oturmayan bir d\u00fczende kar\u015f\u0131lad\u0131 ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131. N\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 askere al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. K\u0131r\u0131m\u0131 boydan boya zapteden Alman ordusu Adigey&#8217;e dayanm\u0131\u015ft\u0131. Sovyet ordusu tek kur\u015fun dahi atmadan Adigey&#8217;i bo\u015faltm\u0131\u015ft\u0131. B\u00fct\u00fcn Adigey Alman i\u015fgali alt\u0131na girmi\u015fti.<\/p>\n<p>Do\u011fal olarak Adigey toplumunun bir k\u0131sm\u0131 Rus ordusuyla birlikte Almanlara kar\u015f\u0131 sava\u015fa kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6zellikle silah alt\u0131nda olan Adigey delikanl\u0131lar\u0131 cephenin en \u00f6n\u00fcnde ate\u015f alt\u0131na s\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n<p>Pe\u00e7e\u015ffo Mahmut Almanlar Adigey&#8217;e girdiklerinde 45 ya\u015f\u0131ndayd\u0131. Evli bir o\u011flu ve bir k\u0131z\u0131 vard\u0131. Kendi halinde i\u015finde g\u00fcc\u00fcnde bir adamd\u0131. Halk aras\u0131nda sevilen, say\u0131lan , s\u00f6z\u00fc dinlenen bir insand\u0131.<\/p>\n<p>\u0130\u015fgalci Alman y\u00f6netimi, Adigeydeki \u015fehir, kasaba ve k\u00f6ylerdeki y\u00f6netimleri yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131yor, yeni atamalar yap\u0131yordu. Pe\u00e7e\u015ffo Mahmut&#8217;a Hatujkoy k\u00f6y\u00fc muhtarl\u0131\u011f\u0131 tevdi edilmi\u015fti. Bu g\u00f6revi kabul etmemek i\u00e7in direndi. Sanki ba\u015f\u0131na gelecekleri biliyormu\u015f gibi&#8230;<\/p>\n<p>Muhtarl\u0131\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131nda kendi ifadesine g\u00f6re bir\u00e7ok insana yarar\u0131 dokundu. Almanlarla mesafeli ve dengeli bir ili\u015fki i\u00e7inde kald\u0131. Yine kendi anlat\u0131m\u0131yla Almanlarla birlikte hareket etmek i\u00e7in g\u00f6n\u00fcll\u00fc harekete kat\u0131lmak isteyen bir \u00e7ok genci frenlemi\u015fti.<\/p>\n<p>Pe\u00e7e\u015ffo&#8217;nun Hanko dedi\u011fi bir adige generali vard\u0131 (General K\u0131l\u0131\u00e7 Giray) Bu general aslen Ulape k\u00f6y\u00fcndendi. Rusya da \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ihtilal s\u0131ras\u0131nda Adigey&#8217;i terk etmi\u015fti. Ha\u00e7e Amca, Hanko&#8217;nun Almanlarla beraber olmas\u0131na ra\u011fmen yapt\u0131\u011f\u0131 bir toplant\u0131da Adigeylilerin Almanlara \u00e7ok fazla g\u00fcvenmemesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi\u011fini anlatm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Almanlar\u0131n yenilmesi sonucu, Adigey yeni bir \u00e7alkant\u0131ya giriyordu. Her Adigey k\u00f6y\u00fcne say\u0131s\u0131z Adige gencinin \u00f6l\u00fcm haberi geliyor, baz\u0131 aileler ise sava\u015fa g\u00f6nderdikleri \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ak\u0131betinden \u00f6l\u00fc ya da diri hi\u00e7bir haber alam\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p>Alman ordusu Adigey&#8217;den \u00e7ekiliyordu. Pe\u00e7e\u015ffo Mahmut&#8217;un asl\u0131nda \u00e7ekinece\u011fi hi\u00e7bir \u015fey yoktu. E\u015f dost ve \u00e7evre, ona s\u00fcrekli vesvese veriyordu. Stalin gibi bir zalim, Almanlara muhtarl\u0131k yapan senin gibi birini ya\u015fatmaz diyorlard\u0131.<\/p>\n<p>Pe\u00e7e\u015ffo Mahmut, en yak\u0131nlar\u0131, anas\u0131, babas\u0131 ve kar\u0131s\u0131na dan\u0131\u015ft\u0131. Onlar, kendisi i\u00e7in endi\u015fe duyuyorlard\u0131. En az\u0131ndan belli bir s\u00fcre ortadan kaybolmas\u0131 gerekti\u011fine inan\u0131yorlard\u0131. Sa\u011f olsun, hayatta olsun gerisi \u00f6nemli de\u011fildi.<\/p>\n<p>Gece sabaha kadar uyumad\u0131. \u00c7ok \u00f6nemli bir karar a\u015famas\u0131ndayd\u0131. Sabah namaz\u0131n\u0131 k\u0131ld\u0131. Sekiz ya\u015f\u0131ndaki k\u0131z\u0131 Hur\u0131yet ve be\u015f ya\u015f\u0131ndaki o\u011flu Hamid&#8217;i uyand\u0131rmadan son kez \u00f6pt\u00fc. Annesi ve babas\u0131yla vedala\u015ft\u0131. Kar\u0131s\u0131yla da helala\u015ft\u0131. Giaginskaya da bulunan Alman birli\u011fine gitti. Burada ki Alman y\u00fczba\u015f\u0131yla iyi tan\u0131\u015f\u0131yordu. Onlarla birlikte \u00fclkesini terk etmek durumunda oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>Pe\u00e7e\u015ffo geri \u00e7ekilen Alman ordusuyla birlikte sonu bilinmeyen bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131k\u0131yordu. O art\u0131k vatans\u0131z bir m\u00fclteciydi. Kendisini okyanusta dalgalar\u0131n savurdu\u011fu bir tahta par\u00e7as\u0131na benzetiyordu. Bakal\u0131m dalgalar onu hangi sahile atacaklard\u0131.<\/p>\n<p>Gelecek yaz\u0131: Avrupa Maceras\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ben do\u011fdu\u011fum zaman (1954) o bizim evimizdeymi\u015f. Uzun y\u0131llar onu ger\u00e7ek dedem zannetmi\u015ftim. Ancak ilk okula ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda ona \u201cHa\u00e7e\u201d, misafir amca diye hitap edilmesinin sebebini kavrayabilmi\u015ftim. O bir m\u00fclteciydi. Dilini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc bilmedi\u011fi bir \u00fclkeye savurmu\u015ftu kader onu. Pe\u00e7e\u015ffo Mahmut, 1896 y\u0131l\u0131nda Adigey&#8217;in Hatujkoy k\u00f6y\u00fcnde d\u00fcnyaya g\u00f6zlerini a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Gen\u00e7lik d\u00f6nemi Adigey&#8217;in en kar\u0131\u015f\u0131k d\u00f6nemine rastlam\u0131\u015ft\u0131.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/619"}],"collection":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=619"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/619\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":620,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/619\/revisions\/620"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=619"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=619"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=619"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}