Sovyetler birli\u011finin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ve demir perde blokunun da\u011f\u0131lmas\u0131 ile sona eren kom\u00fcnist sistem, ard\u0131nda bir \u00e7ok enkaz b\u0131rakarak tarihin derinli\u011fine g\u00f6m\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
400 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcre Rusya ile s\u0131n\u0131r olan Kuzey Kafkasya halklar\u0131 ,\u00f6nce uzun bir sava\u015f d\u00f6nemi, ard\u0131ndan1864 s\u00fcrg\u00fcn\u00fc ile Rus tahakk\u00fcm\u00fc alt\u0131na girdiler.<\/p>\n
Kuzey Kafkasya halklar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli zamanlarda yapt\u0131klar\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k y\u00f6n\u00fcndeki kalk\u0131\u015fma hareketleri, tarihte g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir \u015fekilde \u00e7ok kanl\u0131 y\u00f6ntemlerle bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda da\u011f\u0131lan Sovyetler birli\u011finin ard\u0131ndan, Rusya b\u00fcy\u00fck bir bo\u015flu\u011fun i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc. Rusya\u2019y\u0131 meydana getiren \u00f6zerk cumhuriyetlerin stat\u00fcleri tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. 12 aral\u0131k 1993 tarihinde Rusya anayasas\u0131 referanduma sunuldu. Bu tarihte yap\u0131lan oylamaya Da\u011f\u0131stan, \u00c7e\u00e7enistan, \u0130ngu\u015fetya, Tataristan ve Ba\u015fk\u0131rdistan kat\u0131lmad\u0131lar.<\/p>\n
1993 anayasas\u0131n\u0131n oylamas\u0131n\u0131 protesto eden cumhuriyetlerin tepkileri birbirinden farkl\u0131yd\u0131. \u00c7e\u00e7enistan, Tataristan gibi cumhuriyetler ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k talebinde bulunurken, di\u011fer cumhuriyetler de bu anayasan\u0131n daha \u00e7ok \u00fcniter bir devlet yap\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyerek kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n
O tarihte Rusya parlamentosu ba\u015fkan\u0131 olan Ruslan Hasbulatov ba\u015fta olmak \u00fczere, 1993 anayasa oylamas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan bir \u00e7ok siyasi de tepkilerini ortaya koymu\u015flard\u0131. . Anayasa oylamas\u0131nda kabul oyu \u00e7\u0131kmas\u0131na ra\u011fmen artan tepkiler, Devlet Ba\u015fkan\u0131 Boris Yeltsin\u2019e geri ad\u0131m att\u0131r\u0131yor,yeni tavizler vermesine sebep oluyordu.<\/p>\n
\u00c7e\u00e7enistan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131kta direnirken, di\u011fer protestocu cumhuriyetler \u00f6nemli say\u0131lacak tavizler kopar\u0131yorlard\u0131. Hatta Boris Yeltsin bir konu\u015fmas\u0131nda \u201cNe kadar \u00f6zerklik istiyorsan\u0131z o kadar al\u0131n\u201d diye sesleniyordu.<\/p>\n
1 \u015eubat 1994 tarihinde Tataristan Rusya ile federasyon anla\u015fmas\u0131na imza att\u0131. Bu anla\u015fmada \u00e7ok ilgin\u00e7 paradokslar vard\u0131. Tataristan Anayasas\u0131n\u0131n 37 maddesi Rusya Federasyon anayasas\u0131na ayk\u0131r\u0131yd\u0131.Rusya buna ra\u011fmen anla\u015fmay\u0131 imzal\u0131yordu.<\/p>\n
Tataristan, Rusya Federasyon anayasas\u0131n\u0131n hilaf\u0131na, bir \u00e7ok yabanc\u0131 \u00fclkede temsilcilik a\u00e7\u0131yor, buna kar\u015f\u0131l\u0131k T\u00fcrkiye ve ABD gibi \u00fclkeler Tataristan\u2019\u0131n ba\u015fkenti Kazan\u2019da konsolosluk a\u00e7\u0131yorlard\u0131. Hatta Tataristan\u2019\u0131n Rusya Federasyonundan ayr\u0131 olarak bir \u00e7ok \u00fclkeyle ikili anla\u015fmalar\u0131 vard\u0131. Tataristan, D\u00fcnya bankas\u0131 ve baz\u0131 uluslar aras\u0131 finans kurumlar\u0131 ile direkt temasa ge\u00e7iyordu. Tataristan bu konularda o kadar ileri boyutlara ula\u015f\u0131yordu ki, olu\u015fturdu\u011fu ekonomik \u00f6zerklik ile T\u00fcrkiye\u2019de T\u00fcpra\u015f rafinerisine talip oluyordu.<\/p>\n
1994 y\u0131l\u0131 Kafkasya\u2019da da \u00f6nemli tavizlerin elde edildi\u011fi bir y\u0131ld\u0131r. \u00c7e\u00e7enistanda<\/p>\n
ba\u015flayan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k taleplerini bast\u0131rma ve Kafkasya\u2019y\u0131 elde tutma gayretleri Rusya y\u00f6netimine bu tavizleri verdiriyordu.<\/p>\n
1 Temmuz 1994 tarihinde Kabardey-Balkar ile Rusya, iki taraf olarak oturup Federasyon anla\u015fmas\u0131n\u0131 imzal\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n
Kabardey-Balkar anayasas\u0131nda g\u00f6ze \u00e7arpan, taviz gibi g\u00f6r\u00fclebilecek maddeler vard\u0131..<\/p>\n
Madde 1 : \u201cKabardey-Balkar Devleti egemen bir cumhuriyettir.\u201d<\/p>\n
Anayasan\u0131n 6. maddesinin 5. bendinde de \u00f6nemli haklar veriliyordu. Bu maddeye g\u00f6re Kabardey-Balkar Cumhuriyeti, diasporada ya\u015fayan \u00c7erkesleri anavatanlar\u0131na d\u00f6nd\u00fcrerek onlara vatanda\u015f olma hakk\u0131 ve g\u00fcvencesi veriyordu. Buna benzer bir madde de Ad\u0131gey Cumhuriyeti anayasas\u0131n\u0131n 10. maddesinde yer al\u0131yordu. 1994 y\u0131l\u0131nda Kabardey-Balkar Cumhuriyetinde, yasal anlamda D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ad\u0131yla bakanl\u0131k bile ihdas edilmi\u015fti. Yani k\u0131saca KGB d\u0131\u015f\u0131nda b\u00fct\u00fcn birimlerin ba\u015fkanlar\u0131 yerel cumhuriyetler taraf\u0131ndan atanabilir hale gelmi\u015fti.<\/p>\n
E\u011fitim alan\u0131nda da b\u00fcy\u00fck hamleler g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yor, \u00c7erkes dili devlet dili yap\u0131l\u0131yor, e\u011fitimin b\u00fct\u00fcn kademelerinde \u00c7erkes\u00e7e kullan\u0131l\u0131yor, matematik, fizik gibi ders kitaplar\u0131 bile \u00c7erkes\u00e7e bas\u0131l\u0131yordu. B\u00fct\u00fcn bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin verildi\u011fi d\u00f6nemde Rusya\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131 \u00c7e\u00e7enistan ile b\u00fcy\u00fck bir beladayd\u0131.<\/p>\n
Kafkasya\u2019daki bu \u00f6zerklik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hareketleri bu d\u00f6nemde \u00f6zg\u00fcr bir bas\u0131n ve toplumu temsil edecek sivil toplum organizasyonlar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na da katk\u0131da bulundu.<\/p>\n
Ad\u0131ge Xase, Kabardey Halk Kongresi, Kafkasya Da\u011fl\u0131 Halklar Konfederasyonu, D\u00fcnya \u00c7erkes Birli\u011fi ve buna benzer bir \u00e7ok sivil toplum kurulu\u015fu \u00f6rg\u00fctlendi.<\/p>\n
Kad\u0131n \u00f6rg\u00fctlenmeleri, \u00c7ocuk kul\u00fcpleri (A\u015femez) ve daha bir\u00e7ok meslek \u00f6rg\u00fctleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Kafkasya\u2019da daha \u00f6nceleri birbirinden habersiz, kopuk olarak ya\u015fayan, kom\u00fcnist sistemin olu\u015fturdu\u011fu yap\u0131 bu d\u00f6nemde k\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n
Kabardey-\u015eaps\u0131\u011f\u0131, \u00c7e\u00e7en-Abazay\u0131 tan\u0131m\u0131yordu. Bu halklar kurulan organizasyonlarda birbirlerini tan\u0131d\u0131lar. Bir \u00c7e\u00e7en olan \u015eamil Basayev Abhazya\u2019da sava\u015fman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bu \u00fclkede ordu komutanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revine bile atand\u0131.<\/p>\n
\u0130lk d\u00f6nemlerde sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6nderleri, bilhassa Ad\u0131ge Xase y\u00f6neticileri parlamentoya da girerek d\u00f6n\u00fc\u015f ile ilgili s\u00fcrecin \u00f6n\u00fcn\u00fc yasal olarak da a\u00e7m\u0131\u015f oldular. Nalo Zavur, Tuma Muhammedin, Ha\u00e7elh Muezzin, \u015eevko Muhammed gibi isimler akla bir \u00e7\u0131rp\u0131da gelenler\u2026<\/p>\n
1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda ba\u015flayan ve 1994 y\u0131l\u0131nda h\u0131zlanan Kafkas Cumhuriyetlerinde \u00f6zerk ve \u00f6zg\u00fcr olma yolunda elde edilen kazan\u0131mlar maalesef halka yans\u0131mad\u0131.<\/p>\n
Bu geni\u015f \u00f6zerklik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck talepleri, cumhuriyetlerin ba\u015f\u0131nda oturan y\u00f6neticiler taraf\u0131ndan Moskova\u2019ya kar\u015f\u0131 bir pazarl\u0131k arac\u0131 olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mevcut y\u00f6neticiler elde edilen bu kazan\u0131mlar\u0131 daha rahat yolsuzluk yapmak, halk\u0131 s\u00f6m\u00fcrmek ve koltuklar\u0131n\u0131n korumak i\u00e7in kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Ba\u015fta bulunan y\u00f6neticiler kom\u00fcnizm zaman\u0131nda olu\u015fan klan sistemini yeni d\u00fczende de rahatl\u0131kla y\u00fcr\u00fctebilmi\u015flerdir.<\/p>\n
Sovyetler Birli\u011finin y\u0131k\u0131lmas\u0131 ile olu\u015fan yeni d\u00fczendenle birlikte,<\/p>\n
halk kendisine verilen hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin fark\u0131nda bile olmam\u0131\u015ft\u0131r. Sistemin y\u0131k\u0131lmas\u0131 ile b\u00fcy\u00fck bir ekonomik kriz i\u00e7ine d\u00fc\u015fen halk, can\u0131n\u0131n derdiyle u\u011fra\u015f\u0131rken, y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131 daha da zenginle\u015fmenin yollar\u0131n\u0131 aram\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Kafkasya\u2019da sivil toplum \u00f6rg\u00fctlenmeleri b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla yay\u0131l\u0131rken, o d\u00f6nemde fark edilemeyen, ancak daha sonralar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacak baz\u0131 hatalar da yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Etnik yap\u0131lanmaya dayanan organizasyonlar\u0131n \u00e7oklu\u011fu, tepkisel anlamda Kara\u00e7ay ve Balkar organizasyonlar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Bu hareketler zamanla mikro-milliyet\u00e7ili\u011fi k\u00f6r\u00fcklemi\u015f, Rusya da bu hareketlere destek vermi\u015ftir. As\u0131rlar boyu Kafkasya\u2019da ortak k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fturan bir \u00e7ok karde\u015f halk, bazen kan d\u00f6km\u00fc\u015f, bazen de sava\u015fman\u0131n e\u015fi\u011fine gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Ruslar tarihte her zaman yapt\u0131klar\u0131 gibi zor durumda kald\u0131klar\u0131nda geni\u015f tavizler vermi\u015fler, g\u00fc\u00e7lendiklerinde de verdikleri tavizleri bir bir geri alm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki yaz\u0131m\u0131zda da Kafkasya\u2019da bug\u00fcn mevcut durumu ve gelinen noktay\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sovyetler birli\u011finin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ve demir perde blokunun da\u011f\u0131lmas\u0131 ile sona eren kom\u00fcnist sistem, ard\u0131nda bir \u00e7ok enkaz b\u0131rakarak tarihin derinli\u011fine g\u00f6m\u00fcld\u00fc. 400 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcre Rusya ile s\u0131n\u0131r olan Kuzey Kafkasya halklar\u0131 ,\u00f6nce uzun bir sava\u015f d\u00f6nemi, ard\u0131ndan1864 s\u00fcrg\u00fcn\u00fc ile Rus tahakk\u00fcm\u00fc alt\u0131na girdiler.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/641"}],"collection":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=641"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/641\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":642,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/641\/revisions\/642"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=641"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=641"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=641"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}