Ad\u0131ge Xase\u2019nin 1990\u2019l\u0131 y\u0131llardan itibaren Kuzey Kafkasya tarihinde oynad\u0131\u011f\u0131 rol ger\u00e7ekten \u00e7ok \u00f6nemlidir.
\n\u0130leride Kafkasya tarihini yazacak olanlar, Ad\u0131ge Xase’ye geni\u015f bir b\u00f6l\u00fcm ay\u0131racaklard\u0131r. Yak\u0131n tarihte cereyan eden olaylar\u0131 bizzat tan\u0131klar\u0131ndan dinledi\u011fimiz \u015fekliyle ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z notlarla tarihe mal etmek istiyoruz.<\/p>\n
Ge\u00e7en yaz\u0131m\u0131zda Ad\u0131ge Xase’nin devletle\u015ftirilme s\u00fcrecini anlat\u0131rken Abhazya Sava\u015f\u0131’n\u0131n etraf\u0131nda d\u00f6nen olaylara de\u011finmi\u015ftik.<\/p>\n
Ad\u0131ge Xase ve Kafkas Halklar\u0131 Konfederasyonu, dikkat edilirse birlikte an\u0131lan iki kurumdur. Konfederasyon’un kurulu\u015fu ve Kafkasya geneline yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 esnas\u0131nda Ad\u0131ge Xase’lerin lokomatif g\u00f6revi \u00fcstlendi\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n
Abhazya sava\u015f\u0131 esnas\u0131nda ge\u00e7en yaz\u0131m\u0131zda eksik b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir hususa de\u011finmek istiyoruz.<\/p>\n
Abhazya sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00c7e\u00e7enistan’\u0131n bizzat devlet deste\u011fi vererek sava\u015fa aktif olarak kat\u0131lmas\u0131, alt\u0131 \u00f6nemle \u00e7izilmesi gereken bir husustur. Sava\u015f\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnlerde, en \u00f6nemli anlarda \u00c7e\u00e7en h\u00fck\u00fcmeti, Abhazya’ya \u00f6nemli silah deste\u011fi vermi\u015ftir.<\/p>\n
\u00c7e\u00e7en h\u00fck\u00fcmeti ile koordinasyon sa\u011flayan ki\u015fi, o zamanki konfederasyon ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve ayn\u0131 zamanda Abhaz ulusal mar\u015f\u0131n\u0131n yazar\u0131 Gennadi Alamia’d\u0131r.<\/p>\n
Konfederasyonun \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na ko\u015fan \u00c7e\u00e7enler, Birle\u015fik Kafkasya Ordusu’nda, Kabardey as\u0131ll\u0131 Sultan Sasnaliyev’in komutas\u0131 alt\u0131nda kahramanca \u00e7arp\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Abhazya sava\u015f\u0131 esnas\u0131nda \u00c7e\u00e7enlerin verdi\u011fi \u015fehit say\u0131s\u0131 126’d\u0131r. B\u00fct\u00fcn Ad\u0131ge topluluklar\u0131ndan \u015fehit olanlar\u0131n say\u0131s\u0131 bunun ancak yar\u0131s\u0131 kadard\u0131r.<\/p>\n
Abhaz zaferinden sonra verilen, “Abhazya Kahraman\u0131” adl\u0131 en y\u00fcksek \u015feref madalyas\u0131na sahip alt\u0131 \u00c7e\u00e7en sava\u015f\u00e7\u0131 vard\u0131r. \u00c7e\u00e7enler bu sava\u015fta en fazla madalya alan halkt\u0131r.<\/p>\n
Sava\u015f esnas\u0131nda Kabarday’den Abhaz sava\u015f\u0131na kat\u0131lan Muhammed Tha\u011faleg yaral\u0131 olarak helikopterle Nal\u00e7ik Havaalan\u0131’na indirilmek istenir. Bug\u00fcn hala Kabardino-Balkar \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 olan T\u00fcmgeneral Ha\u00e7im \u015eogenov helikopterin ini\u015fine izin vermez. \u00c7ok acil m\u00fcdahale gereken yaral\u0131 Grozni’ye g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr, burada tedavi edilir.Abhazya kahraman\u0131 madalyas\u0131na sahip Tha\u011faleg sakat kal\u0131r. Belki Nal\u00e7ik’te tedavi olma imkan\u0131 bulsayd\u0131 kurtulabilecekti.<\/p>\n
Ad\u0131ge Xase’nin ve Konfederasyon’un Abhaz sava\u015f\u0131ndan sonra patlak veren \u00c7e\u00e7en sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda aktif olmad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131lar\u0131nca iddia edilir. Bu s\u00f6ylem ne derece do\u011frudur? \u015eimdi de bu konuyu irdelemek istiyoruz.<\/p>\n
O d\u00f6nemin Rusya Federasyonu Adalet Bakan\u0131, Rusya G\u00fcvenlik Kurulu \u00fcyesi, Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde de en b\u00fcy\u00fck hukuk\u00e7ular\u0131 aras\u0131nda ad\u0131 zikredilen, Sovyetler Birli\u011fi Y\u00fcksek Meclisi’nde Anayasa Komisyonu ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapan, SSCB’nin da\u011f\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecinde \u00f6nemli g\u00f6revleri y\u00fcklenen Kalmuk Yura olay\u0131 \u00e7ok ilgin\u00e7tir.<\/p>\n
1994 Aral\u0131k ay\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda Rusya G\u00fcvenlik Kurulu, \u00c7e\u00e7enistan g\u00fcndemli olarak toplan\u0131r. Devlet Ba\u015fkan\u0131 Yeltsin \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahale konusunda kararl\u0131d\u0131r. Rusya Savunma Bakan\u0131 Pavel Gra\u00e7ev \u00c7e\u00e7enistan’\u0131 iki saatte alaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. S\u00f6z s\u0131ras\u0131 Adalet Bakan\u0131 Kalmuk Yura’ya geldi\u011finde, \u00c7e\u00e7enistan’a m\u00fcdahalenin anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu ifade ederek geni\u015f bir hukuk sunumu yapar.<\/p>\n
Kalmuk Yura g\u00f6r\u00fcr ki, kurul m\u00fcdahalede kararl\u0131d\u0131r. Toplant\u0131dan sonra d\u00f6nemin Rusya Ba\u015fbakan\u0131 Viktor \u00c7ernomirdin’i arayarak “ben Dudayev’le g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere Grozni’ye gidiyorum” der.<\/p>\n
Viktor \u00c7ernomirdin “git ama unutma ki, sen Rusya Federasyonu’nun Adalet Bakan\u0131s\u0131n” der.<\/p>\n
Kalmuk Yura Moskova’dan Valera Hatujuko’yu arar, Hatujuko Kalmuk Yura’y\u0131 Minvodi Havaalan\u0131n’da kar\u015f\u0131lar. Hatujuko, Umar Murzakanov’un arabas\u0131yla Kalmuk Yura’y\u0131 Grozni Devlet Saray\u0131’na g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Daha \u00f6nce ayarlanan randevu sebebiyle Dudayev, Kalmuk Yura’y\u0131 beklemektedir.<\/p>\n
Kalmuk Yura, Dudayev’e “Ruslar \u00c7e\u00e7enistan’a girmek i\u00e7in kararl\u0131lar, senin i\u00e7in uzla\u015fmaz ve \u0131slah olmaz diyorlar” diyerek ba\u015flayan bir konu\u015fmayla G\u00fcvenlik Kurulu toplant\u0131s\u0131n\u0131 nakleder.<\/p>\n
Dudayev ise Ruslar\u0131n yalan s\u00f6yledi\u011fini, kendisine verdikleri s\u00f6zlerde hi\u00e7 durmad\u0131klar\u0131n\u0131, as\u0131l anla\u015fmak istemeyen uzla\u015fmaz taraf\u0131n Ruslar oldu\u011funu s\u00f6yler. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fme s\u0131ras\u0131nda Dudayev \u00e7ok duygulanm\u0131\u015f, hatta g\u00f6zleri ya\u015farm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Kalmuk Yura’n\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015fmesi Kabardino-Balkar y\u00f6netimi taraf\u0131ndan an\u0131nda Moskova’ya bildirilir. Ger\u00e7i bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeden Ba\u015fbakan \u00c7ernomirdin zaten haberdard\u0131.<\/p>\n
Moskova’ya d\u00f6nen Kalmuk Yura “\u00c7e\u00e7enistan’a sald\u0131ran, hukuksuz bir i\u015fgale kalk\u0131\u015fan h\u00fck\u00fcmette g\u00f6rev alarak tarihe kara bir leke olarak ge\u00e7mek istemiyorum” diyerek istifas\u0131n\u0131 sunar. Bu istifadan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, 14 Aral\u0131k 1994 tarihinde Rus Ordusu Grozni’ye girer.<\/p>\n
Kalmuk Yura sava\u015f\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan sonra da bo\u015f durmad\u0131. Duma’da milletvekili olarak da vazife yapan Kalmuk Yura, her f\u0131rsatta \u00c7e\u00e7en i\u015fgaline kar\u015f\u0131 onurlu bir tav\u0131r sergiledi. 300’\u00fc a\u015fk\u0131n milletvekiline imzalatt\u0131\u011f\u0131 bir deklerasyonla, \u00c7e\u00e7en sava\u015f\u0131n\u0131n derhal durdurulmas\u0131n\u0131 talep etti. Duma’dan ald\u0131\u011f\u0131 temsil yetkisiyle Rusya Anayasa Mahkemesi’nde \u00c7e\u00e7en i\u015fgalinin hukuksuz oldu\u011funu savundu. Yeltsin’in avukatlar\u0131n\u0131 rezil ederek zor durumda b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n
Kalmuk Yura \u00f6mr\u00fc boyunca uluslar aras\u0131 platformlarda Kafkasya ve \u00c7e\u00e7enistan davas\u0131n\u0131 dile getirdi. Ne hazindir ki, Kalmuk Yura 1993 y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131nda Kabardino-Balkar’da yerel parlamentoda y\u00f6netimin bask\u0131s\u0131yla milletvekili olarak se\u00e7tirilmedi. \u00c7egem k\u00f6y\u00fcnden Kabardino-Balkar parlamentosu milletvekili se\u00e7ilemeyen Kalmuk Yura k\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u00f6nce Rusya Adalet Bakan\u0131, ard\u0131ndan da arkada\u015f\u0131 Sergey \u015eahray’\u0131n partisinden federal listeden Duma milletvekili se\u00e7iliyordu.<\/p>\n
Kalmuk Yura konusuna \u00e7ok \u00f6nem veriyoruz. \u0130leride hem Kafkasya, hem Sovyetler Birli\u011fi, hem de Rusya Federasyonu tarihi ona \u00f6zel yer ay\u0131racaklard\u0131r.<\/p>\n
O \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 de\u011fil, uzla\u015f\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fi, derin hukuk bilgisi ile bir bilgeydi. Rusya medeni hukukunu o haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Bug\u00fcn Rusya Anayasa Mahkemesi’nde halen Rus olmayan iki \u00fcye vard\u0131r. Bunlar\u0131 Kalmuk Yura yerle\u015ftirmi\u015ftir. (Boris Ebziyev (Kara\u00e7ay), Hadis Gaciev (Lak)).<\/p>\n
1996 y\u0131l\u0131 May\u0131s ay\u0131nda \u0130stanbul’da bir konferansta birlikte sunum yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z Kalmuk Yura derin bilgisinin yan\u0131nda, hem\u015fehrilerine kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi yak\u0131n ilgiyle de b\u00fcy\u00fck sempati toplam\u0131\u015ft\u0131. Kendisini ziyarete gelen \u00c7e\u00e7en m\u00fclteciler ile yak\u0131ndan ilgilenmesi takdire \u015fayan davran\u0131\u015f olarak hat\u0131r\u0131mda kalanlar aras\u0131nda yer ald\u0131.<\/p>\n
\u00d6mr\u00fcn\u00fcn son d\u00f6nemlerinde \u00e7ok yorgun ve k\u0131rg\u0131nd\u0131. Kalbi kendisini \u00e7ok zorluyordu. Oysa 65 ya\u015f Kafkas insan\u0131 i\u00e7in gen\u00e7 say\u0131labilecek bir ya\u015ft\u0131. Son g\u00fcnlerinde hep \u00f6l\u00fcmden bahseder olmu\u015ftu. Han\u0131m\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 bir vasiyette “aman beni Moskova’da kom\u00fcnistlerin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi tak\u0131m elbise ile g\u00f6mmeyin. Beni vatan topraklar\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman mezarl\u0131\u011f\u0131nda kefenimle g\u00f6m\u00fcn” demi\u015fti.<\/p>\n
17 Ocak 1997 tarihinde yap\u0131lan cenaze merasimine Boris Yeltsin temsilci g\u00f6ndermi\u015f, Kafkasya’n\u0131n b\u00fct\u00fcn cumhuriyetlerinden resmi temsilcilerin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 t\u00f6ren, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes’in ba\u015fkenti \u00c7erkesk’te yap\u0131lm\u0131\u015f, do\u011fdu\u011fu yer olan Habez’e ba\u011fl\u0131 Abazakt k\u00f6y\u00fcnde defnedilmi\u015ftir.<\/p>\n
Yine ilgin\u00e7 olan, y\u0131llarca Kabardey Halk Kongresi ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapan, hatta Kabadey-Balkar’\u0131 i\u00e7 sava\u015f\u0131n e\u015fi\u011finden d\u00f6nd\u00fcren Kalmuk Yura’n\u0131n cenazesine Kabardino-Balkar’dan hi\u00e7bir resmi g\u00f6revli kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Kalmuk Yura! Kafkasya’n\u0131n yi\u011fit evlad\u0131.. K\u00f6y\u00fcnde kendisi i\u00e7in yapt\u0131r\u0131lan an\u0131t mezarda yat\u0131yor. \u00c7e\u00e7enlerin tabiriyle “Da\u011fl\u0131lar\u0131n \u015ferefli evlad\u0131” Kafkasya i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 hizmetleri anlayacak ve anlatacak insanlar\u0131n yeti\u015fmesini bekliyor. Kendisini rahmetle an\u0131yoruz..<\/p>\n
(devam edecek\u2026.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ad\u0131ge Xase\u2019nin 1990\u2019l\u0131 y\u0131llardan itibaren Kuzey Kafkasya tarihinde oynad\u0131\u011f\u0131 rol ger\u00e7ekten \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u0130leride Kafkasya tarihini yazacak olanlar, Ad\u0131ge Xase’ye geni\u015f bir b\u00f6l\u00fcm ay\u0131racaklard\u0131r. Yak\u0131n tarihte cereyan eden olaylar\u0131 bizzat tan\u0131klar\u0131ndan dinledi\u011fimiz \u015fekliyle ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z notlarla tarihe mal etmek istiyoruz.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/647"}],"collection":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=647"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/647\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":648,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/647\/revisions\/648"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=647"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=647"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=647"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}