11 May\u0131s 1918 y\u0131l\u0131nda kurulan, 1921 y\u0131l\u0131 haziran ay\u0131na kadar ya\u015fayan Ba\u011f\u0131ms\u0131z “\u015eimali Kafkasya Cumhuriyeti”nin eski Devlet Ba\u015fkan\u0131 P\u015f\u0131maho Kosok’un ad\u0131n\u0131 hepimiz biliriz.<\/p>\n
P\u015f\u0131maho Kosok ile ilgili biyografi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da olduk\u00e7a yetersiz say\u0131l\u0131r. De\u011ferli ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar Sefer Berzeg’in kitab\u0131nda 1962 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul’da \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc, kendisi i\u00e7in eski devlet ba\u015fkanlar\u0131na uygulanan bir t\u00f6renle defnedildi\u011fi yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n
11 May\u0131s Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin kurulu\u015f y\u0131ld\u00f6n\u00fcmlerinde ad\u0131n\u0131 sayg\u0131yla and\u0131\u011f\u0131m\u0131z P\u015f\u0131maho Kosok’un mezar\u0131 ile bug\u00fcne kadar nedense hi\u00e7 ilgilenmemi\u015fiz.<\/p>\n
Nal\u00e7ik’ten gelen, yakla\u015f\u0131k bir ayd\u0131r misafirimiz olan, Avrupa’ya da gidip konferansalara kat\u0131lan Kabardey-Balkar \u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 say\u0131n Valeri Hat\u0131juko P\u015f\u0131maho Kosok’un kabrini ziyaret etmek istedi\u011fini s\u00f6yledi\u011finde kafam\u0131za dank etti.<\/p>\n
Arabaya atlay\u0131p hemen mezarl\u0131\u011fa gidip kabir ziyareti yapaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sand\u0131k. Ama \u00f6yle olmad\u0131. Bir \u00e7ok yere sormam\u0131za ra\u011fmen P\u015f\u0131maho Kosok’un hangi mezarl\u0131kta yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlayan \u00e7\u0131km\u0131yordu.<\/p>\n
Baz\u0131 kuvvetli tahmin y\u00fcr\u00fctenler, tam emin olmasalar da mezarl\u0131k ismi hat\u0131rlayanlar ve rahmetli P\u015f\u0131maho Kosok’un Avrupa yakas\u0131nda \u015ei\u015fhane’de \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olmas\u0131 bizi Ferik\u00f6y Mezarl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131. Mezarl\u0131klar M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden ar\u015fiv taramas\u0131 yapmaya ba\u015flad\u0131k.<\/p>\n
Bu arada Valeri Hat\u0131juko kom\u015fu k\u00f6yl\u00fcs\u00fc olan P\u015f\u0131maho Kosok’un ayn\u0131 zamanda sab\u0131k bir devlet ba\u015fkan\u0131 oldu\u011funu, b\u00f6yle bir ismin mezar yerinin nas\u0131l olur da unutuldu\u011funu bir t\u00fcrl\u00fc kabullenemiyordu. Hat\u0131juko’nun sitemi bizi daha da kam\u00e7\u0131lad\u0131.<\/p>\n
Sonunda Ferik\u00f6y mezarl\u0131\u011f\u0131 defterlerinde 9.1.1962 y\u0131l\u0131nda defnedilmi\u015f Ali Mirza Kosok diye bir ad bulduk. Sonra P\u015f\u0131maho Kosok’un T\u00fcrk n\u00fcfus c\u00fczdan\u0131ndaki ad\u0131n\u0131n Ali Mirza oldu\u011funu teyit ettirdik.<\/p>\n
Bu bilgilere ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcn 1.2.2005 Sal\u0131 idi. Say\u0131n Hat\u0131juko o g\u00fcn ak\u015fam Bursa Birle\u015fik Kafkasya Derne\u011finde konferans verecek. Saat 14:00 olmu\u015f. Biraz sonra Bursa’ya do\u011fru hareket etmek niyetindeyiz.<\/p>\n
Hat\u0131juko, hay\u0131r \u00f6nce P\u015f\u0131maho Kosok’un mezar\u0131na gidelim diye diretince \u00e7aresiz kabul ettik. Feribota Pendik’ten binmeyi planlam\u0131\u015ft\u0131k. Derhal rotay\u0131 de\u011fi\u015ftirerek Yenikap\u0131-Yalova feribotuna saat 17:30’da yer ay\u0131rtt\u0131k.<\/p>\n
Ferik\u00f6y Mezarl\u0131\u011f\u0131na gitti\u011fimizde belediyeden daha \u00f6nce kendisine talimat verilen mezarl\u0131k sorumlusu Ziya Bey bizi kar\u015f\u0131lad\u0131.<\/p>\n
Mezar yeri 45. ada 29720 parsel olarak ge\u00e7iyor. Ancak Ziya Bey parsel numaras\u0131n\u0131n bir anlam ifade etmeyece\u011fini, 1962 y\u0131l\u0131nda definlerin ada esas\u0131na g\u00f6re s\u0131ra mezar olarak defnedildi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
Bu \u015fu anlama geliyor. 45. adada bulunan binlerce mezar ta\u015f\u0131n\u0131 “e\u011fer P\u015f\u0131maho Kosok’un ta\u015f\u0131 varsa” tek tek kontrol etmek. Vakit kaybetmeden harekete ge\u00e7iyoruz.<\/p>\n
Ben bir tarafa do\u011fru hareket ediyorum. Kafkas Vakf\u0131 Y\u00f6netim Kurulu \u00dcyesi Tsey \u015eaban Kuyumcu ayr\u0131 y\u00f6nde, Hac\u0131 Bayram Bolat ve Hat\u0131juko Valeri ayr\u0131 y\u00f6nde mezarlar aras\u0131nda dola\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n
Asl\u0131nda samanl\u0131kta i\u011fne ar\u0131yoruz. Feribot saati de ad\u0131m ad\u0131m yakla\u015f\u0131yor. Hat\u0131juko’nun mezar\u0131 bulmadan bir yere gitmem \u015fantaj\u0131 da bizi strese sokmu\u015f.<\/p>\n
\u00d6nceleri heybetli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm mezarlara do\u011fru ko\u015fuyorum. Kimbilir, P\u015f\u0131maho Kosok sab\u0131k bir devlet ba\u015fkan\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in belki de kendisine g\u00f6rkemli bir mezar yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Git gide umudum t\u00fckeniyor. G\u00f6rkemli mezarlarda ad\u0131n\u0131 ilk defa duydu\u011fum mevtalar yat\u0131yor.<\/p>\n
Ferik\u00f6y Mezarl\u0131\u011f\u0131na uzun zamand\u0131r yeni defin yap\u0131lm\u0131yor. O kadar \u00e7ok mezar ve mezar ta\u015f\u0131 var ki y\u00fcre\u011fim daral\u0131yor. Sonra kitabesi silinmeye y\u00fcz tutmu\u015f mezar ta\u015flar\u0131na umudumu ba\u011fl\u0131yorum. Onlar\u0131 yak\u0131ndan inceleyip okuyorum. Yok! Umutsuz bir \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131\u015f i\u00e7indeyiz.<\/p>\n
Akl\u0131ma bir anda mezar ta\u015flar\u0131na \u00f6l\u00fcm tarihlerine g\u00f6re bakmak geliyor. P\u015f\u0131maho Kosok 1962 y\u0131l\u0131nda \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6re, definler de s\u0131ra mezar esas\u0131na g\u00f6re yap\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n
K\u0131sa bir \u00e7al\u0131\u015fmadan sonra 1961-1962 y\u0131l\u0131nda defnedilenlerin belli bir b\u00f6lgede yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 farkediyorum. Ayn\u0131 \u015feyi \u015eaban bey de d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f. \u015eaban Kuyumcu ile 15-20 metre birbirimize yakla\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n
Bir m\u00fcddet sonra \u015eaban’\u0131n \u00e7erkes\u00e7e “Valeri kaz\u011fot\u0131\u011f” (Valeri buldum) diye seslendi\u011fini duyduk. Hepimiz oraya ko\u015ftuk.<\/p>\n
Etraf\u0131 \u00e7evrilmi\u015f yanyana iki mezardan olu\u015fan m\u00fctevazi bir kabir vard\u0131 kar\u015f\u0131m\u0131zda.<\/p>\n
P\u015f\u0131maho Kosok’un kitabesi mermer \u00fczerine kabartma, boyalar\u0131 silindi\u011fi i\u00e7in uzaktan zor okunur bir durumda idi. \u00dczerinde “Kuzey Kafkasya Sab\u0131k Devlet Reisi P\u015fimaho Ali Mirza Kosok’un Ruhuna Fatiha. 1888- 8 Ocak 1962” yaz\u0131l\u0131 idi. P\u015f\u0131maho Kosok’un yan taraf\u0131nda duran mezar\u0131n \u00fczerinde kitabe yoktu. Bunun da b\u00fcy\u00fck bir ihtimal ile e\u015fi Nefiset han\u0131ma ait olmas\u0131 gerekirdi.<\/p>\n
Hat\u0131juko b\u00fcy\u00fck bir heyecan i\u00e7inde idi. G\u00f6zleri hafif ya\u015farm\u0131\u015ft\u0131. Kitabenin \u00fczerindeki yaz\u0131y\u0131 Hac\u0131 Bayram Bolat’a defarlca terc\u00fcme ettirdi. “Burada Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti eski devlet ba\u015fkan\u0131 diye ger\u00e7ekten yaz\u0131yor mu?” sorusunu defalarca sordu. Biz defalarca evet dedik.<\/p>\n
Heyecan i\u00e7inde mezarl\u0131ktan, Prag’da yay\u0131n yapan H\u00fcr Avrupa Radyosuna ba\u011fland\u0131. Hat\u0131juko o radyonun Kabardey-Balkar muhabiri idi.<\/p>\n
Radyoya P\u015f\u0131maho Kosok’un mezar\u0131ndan seslendi\u011fini ifade eden, onun ki\u015fili\u011fini anlatan bir haber ge\u00e7ti.<\/p>\n
Mezar ba\u015f\u0131nda poz poz foto\u011fraflar \u00e7ekildi. P\u015f\u0131maho Kosok i\u00e7in bundan sonra mezar\u0131 ba\u015f\u0131nda anma programlar\u0131 yap\u0131lmas\u0131 dilekleri dile getirildi. Hatta ileride P\u015f\u0131maho Kosok’un k\u00f6y\u00fcnden getirilecek topra\u011f\u0131n mezar\u0131na serpilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n
P\u015f\u0131maho Kosok bizi bir anda maziye g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Bize nostaljik bir g\u00fcn ya\u015fatt\u0131.<\/p>\n
Mezarl\u0131kta zaman\u0131n nas\u0131l ge\u00e7ti\u011fini anlamam\u0131\u015ft\u0131k. Feriboto yakla\u015f\u0131k bir saat vard\u0131. Hemen arabaya ko\u015ftuk. P\u015f\u0131maho Kosok’un mezar\u0131n\u0131 ararken arabadan epey uzakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n
Arabaya geldi\u011fimizde araban\u0131n \u00f6n kap\u0131 sa\u011f cam\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Hac\u0131 Bayram Bolat’\u0131n araba \u015farj\u0131na tak\u0131l\u0131 cep teleflonun \u00e7al\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011funu farkettik.<\/p>\n
\u00d6n kap\u0131 cam\u0131 k\u0131r\u0131k, feribot ve Bursadaki hem\u015fehriler bizi bekliyor. Bu esnada Valeri Hat\u0131juko espriyi patlatt\u0131. “Bu size P\u015f\u0131maho Kosok’un k\u00fc\u00e7\u00fck bir ihtar\u0131, onu ihmal etmeyin ba\u015f\u0131n\u0131za daha b\u00fcy\u00fck i\u015fler de gelebilir”.<\/p>\n
Bu asl\u0131nda espri ile kar\u0131\u015f\u0131k dost\u00e7a bir i\u011fneleme idi. Bir anda moralimiz yerine geldi. K\u0131r\u0131k cam ile yola \u00e7\u0131kt\u0131k. K\u0131sa bir m\u00fcddet sonra Aksaray civar\u0131nda kar\u015f\u0131\u0131m\u0131zda koca tabela. G\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn i\u00e7ine bat\u0131yor. “Oto cam” hemen yana\u015ft\u0131k. Feribota 45 dakika var. Cam\u0131m\u0131z 15 dakika i\u00e7inde de\u011fi\u015fti. Feribota rahat rahat yeti\u015ftik.<\/p>\n
P\u015f\u0131maho Kosok olay\u0131 beni ciddi ciddi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc. Kaybetti\u011fimiz b\u00fcy\u00fcklerimiz ile ilgili ciddi kay\u0131tlar tutmal\u0131y\u0131z. Onlar\u0131 periyodik olarak mezarlar\u0131 ba\u015f\u0131nda anmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n
Ben 11 May\u0131\u015f 2005 \u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc Allah bir mani vermezse i\u015fim ne olursa olsun, gerekti\u011finde izin alarak P\u015f\u0131maho Kosok’un mezar\u0131 ba\u015f\u0131nda olaca\u011f\u0131m.<\/p>\n
O g\u00fcn yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda yeniden hat\u0131rlataca\u011f\u0131m. B\u00fct\u00fcn g\u00f6n\u00fcl dostlar\u0131n\u0131 bekliyorum. Son olarak hepinizden merhum Devlet Ba\u015fkan\u0131m\u0131z i\u00e7in bir fatiha istiyorum. Allah mekan\u0131n\u0131 Cennet eylesin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
11 May\u0131s 1918 y\u0131l\u0131nda kurulan, 1921 y\u0131l\u0131 haziran ay\u0131na kadar ya\u015fayan Ba\u011f\u0131ms\u0131z “\u015eimali Kafkasya Cumhuriyeti”nin eski Devlet Ba\u015fkan\u0131 P\u015f\u0131maho Kosok’un ad\u0131n\u0131 hepimiz biliriz. P\u015f\u0131maho Kosok ile ilgili biyografi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da olduk\u00e7a yetersiz say\u0131l\u0131r. De\u011ferli ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar Sefer Berzeg’in kitab\u0131nda 1962 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul’da \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc, kendisi i\u00e7in eski devlet ba\u015fkanlar\u0131na uygulanan bir t\u00f6renle defnedildi\u011fi yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/702"}],"collection":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=702"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/702\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":703,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/702\/revisions\/703"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=702"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=702"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=702"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}