Son zamanlarda Da\u011f\u0131stan\u2019da g\u00fcn ge\u00e7miyor ki, bombalar patlamas\u0131n, ya da sokak cinayetleri i\u015flenmesin. Yani Da\u011f\u0131stan\u2019da bir \u015feyler oluyor. Gizli bir g\u00fc\u00e7 d\u00fc\u011fmeye basm\u0131\u015f gibi\u2026<\/p>\n
D\u00fc\u011fmeye basan g\u00fc\u00e7 ne istiyor olabilir? Bunu anlamak i\u00e7in Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131 jeopolitik, sosyo-ekonomik, demografik\u2026 velhas\u0131l her y\u00f6n\u00fcyle incelemek ve irdelemek gerekir.<\/p>\n
Da\u011f\u0131stan, Kuzey Kafkasya\u2019da hem y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc (50.300 km2) hem de n\u00fcfusu (2.5 milyon) ile en kalabal\u0131k olan federe cumhuriyettir. Halk\u0131n\u0131n y\u00fczde 90\u2019\u0131 M\u00fcsl\u00fcmand\u0131r. Da\u011f\u0131stan, 89 idari birimden olu\u015fan RF\u2019de, sadece \u0130ngu\u015fetya\u2019y\u0131 ge\u00e7erek, 88.s\u0131rada ekomisi en bozuk \u00fclke olarak yer almaktad\u0131r.<\/p>\n
Da\u011f\u0131stan\u2019da irili ufakl\u0131, farkl\u0131 dil konu\u015ftu\u011fu ifade edilen y\u00fczden fazla halk oldu\u011fu s\u00f6ylenir.<\/p>\n
Asl\u0131nda bu s\u00f6ylem do\u011fru de\u011fildir. Rusya, birbirinden ufak n\u00fcanslarla ayr\u0131lan \u015fiveleri bile ayr\u0131 diller olarak kabul etmi\u015f, bunlar i\u00e7in alfabeler ve \u00f6zel harfler ihdas ederek diller aras\u0131ndaki birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 engellemi\u015f ve bunu milli bir politika olarak y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Avar, Lezgi, Kum\u0131k, Lak, Tabasaran, Dargin Tat gibi halklar ve bunlar\u0131n konu\u015ftu\u011fu dillerin leh\u00e7eleri ya da \u015fiveleri oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a belli olan diller i\u00e7in ayr\u0131 halklar ihdas etmek Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde uygulanan \u201cb\u00f6l-par\u00e7ala-y\u00f6net\u201d politikas\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
Da\u011f\u0131stan\u2019da konu\u015fulan dil say\u0131s\u0131n\u0131 ne kadar azalt\u0131rsak azaltal\u0131m yine de otuzun alt\u0131na d\u00fc\u015femeyiz. Da\u011f\u0131stan gibi k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00fclke i\u00e7in bu kadar farkl\u0131 etnisite olduk\u00e7a fazlad\u0131r.<\/p>\n
Tarih boyunca Asya\u2019dan Avrupa\u2019ya y\u00fcr\u00fcyen kavimlerin ge\u00e7i\u015f yollar\u0131nda yer alan, Anadolu\u2019da kurduklar\u0131 medeniyetleri y\u0131k\u0131lan ve talan edilen halklar, s\u0131\u011f\u0131nak yeri olan Kafkas Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n en muhkem yeri Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131 tercih ede gelmi\u015flerdir.<\/p>\n
Da\u011f\u0131stan\u2019da ya\u015fayan halklar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ortak paydas\u0131nda olu\u015fturduklar\u0131 birlik ve beraberlik, daha sonralar\u0131 \u0130slam gibi birlik ve karde\u015flik mesajlar\u0131 veren, kavmiyet duygusunu a\u015fmay\u0131 ba\u015faran bir din ile daha da per\u00e7inlenmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130slam, ge\u00e7mi\u015fte de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131 bir arada tutan harc\u0131n \u00e7imentosu olmu\u015ftur. Hz. \u00d6mer zaman\u0131na dayanan \u0130slami ge\u00e7mi\u015f, Da\u011f\u0131stan\u2019a \u00e7ok \u00f6nemli kazan\u0131mlar sunmu\u015ftur.<\/p>\n
Tar\u0131m alanlar\u0131 yok denecek kadar az, yeterli yeralt\u0131 kaynaklar\u0131 olmayan Da\u011f\u0131stan, Kuzey Kafkasya co\u011frafyas\u0131nda entellekt\u00fcel birikimi en yo\u011fun b\u00f6lgelerden birisi olmu\u015ftur. Okuma-yazma oran\u0131 Kuzey Kafkasya\u2019\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerine g\u00f6re Da\u011f\u0131stan\u2019da ge\u00e7mi\u015fte daha fazla olmu\u015ftur.<\/p>\n
Da\u011f\u0131stan\u2019da kurulan medreselerde, \u00f6nemli \u0130slam alimleri yeti\u015fmi\u015f; bu alimler zamanla Kafkasya birli\u011fini sa\u011flama y\u00f6n\u00fcnde siyasal irade ortaya koyarak, \u0130mam \u015eamil ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n yar\u0131m as\u0131r s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesinin temelini atm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Da\u011f\u0131stan, Rusya Federasyonu olarak nitelenen 89 idari birimden olu\u015fan yap\u0131 i\u00e7erisinde Rus n\u00fcfusunun en az oldu\u011fu yerdir. Da\u011f\u0131stan\u2019da ya\u015fayan Rus n\u00fcfusu istatistiklere girmeyecek kadar azd\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u00e7inde ya\u015famad\u0131klar\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel anlamda da kendilerinden olduk\u00e7a farkl\u0131 bir yer olan Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131 ellerinde tutmak Ruslar i\u00e7in son derece zor bir i\u015ftir.<\/p>\n
Rusya, y\u0131llard\u0131r Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131 entrikalarla kendi i\u00e7inde bo\u011fu\u015fturarak elinde tutmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Da\u011f\u0131stan halk\u0131na y\u0131llarca a\u015f\u0131lanan duygu, \u201cRusya olmaza Da\u011f\u0131stan bir hi\u00e7tir! Rusya olmasa Da\u011f\u0131stan\u2019da halklar birbirini bo\u011fazlar!\u201d \u015feklinde bir s\u00f6ylemle ifadesini bulur.<\/p>\n
Oysa, durum tam tersidir. Da\u011f\u0131stan, Rusya\u2019n\u0131n hakimiyeti alt\u0131na girdi\u011fi 19. asra kadar \u00e7ok rahat ve \u00f6zg\u00fcr bir hayat ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra Da\u011f\u0131stan\u2019da olu\u015fan y\u00f6netimin ba\u015f\u0131nda bulunan Magomedali MAGOMEDOV, halen Da\u011fistan Devlet Konseyi\u2019nin ba\u015f\u0131ndad\u0131r. 75 ya\u015f\u0131n\u0131 devirmi\u015f, sa\u011fl\u0131k problemleriyle u\u011fra\u015fan MAGOMEDOV, kendi iste\u011fiyle g\u00f6revden ayr\u0131l\u0131p \u00f6mr\u00fcn\u00fcn kalan k\u0131sm\u0131n\u0131, kendi ifadesi ile \u2018huzur i\u00e7inde ge\u00e7irmek\u2019 istemektedir.<\/p>\n
Gerek RF gerekse MAGOMEDOV, Da\u011f\u0131stan i\u00e7in bug\u00fcne kadar yeni bir lider aday\u0131 ortaya koymay\u0131 nedense d\u00fc\u015f\u00fcnememi\u015flerdir.<\/p>\n
RF\u2019nin onay\u0131n\u0131 almam\u0131\u015f ya da g\u00fcvenilir bulunmayan muhalifler, bir bir ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u00fclke adeta MAGOMEDOV\u2019a mahkum hale getirilmi\u015ftir.<\/p>\n
Hazar\u2019da geni\u015f k\u0131y\u0131s\u0131 bulunan, Orta Asya cumhuriyetleri ile denizden kom\u015fu olan, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan gibi ABD m\u00fcttefiki iki eski Sovyet cumhuriyeti ile s\u0131n\u0131rlar\u0131 olan Da\u011f\u0131stan, son zamanlarda \u00e7ok \u00f6nemli bir konuma gelmi\u015ftir.<\/p>\n
RF\u2019nin Kuzey Kafkasya\u2019ya atad\u0131\u011f\u0131 PUT\u0130N\u2019in temsilcisi Dimitri KOZAK, MAGOMEDOV\u2019u Da\u011fistan\u2019\u0131n ba\u015f\u0131na yeniden getirmek i\u00e7in gerekli yasal d\u00fczenlemeleri yapmaya haz\u0131rlanmaktad\u0131r. MAGOMEDOV\u2019un g\u00f6revden ayr\u0131lmas\u0131 \u015fu an i\u00e7in Rusya\u2019n\u0131n i\u015fine gelmemektedir.<\/p>\n
RF, haz\u0131rl\u0131ks\u0131z yakalanm\u0131\u015ft\u0131r. En az\u0131ndan yerini dolduracak aday\u0131 bulup lanse edinceye kadar MAGOMEDOV\u2019u g\u00f6revde tutmak gerekmektedir. MAGOMEDOV\u2019a adeta \u00f6lmek bile yasakt\u0131r.<\/p>\n
Uluslararas\u0131 \u00e7\u0131kar \u00e7evrelerinden yard\u0131m alabilmeye m\u00fcsait bir konuma gelen Da\u011f\u0131stan\u2019da \u015f\u00fcphesiz ki kullan\u0131lan bir \u00e7ok irili ufakl\u0131 gruplar mevcuttur.<\/p>\n
Y\u0131llarca RF ve MAGOMEDOV taraf\u0131ndan ezilen ve yer alt\u0131na itilen ba\u015flang\u0131\u00e7ta iyi niyetli olan sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan gruplar bug\u00fcn y\u00f6netime kar\u015f\u0131 kin ve nefret besleyen \u00f6rg\u00fctlere d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n
Sabotaj eylemlerinde kulland\u0131klar\u0131 silahlar ve malzemeler bu \u00f6rg\u00fctlerin d\u0131\u015far\u0131dan destek ald\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
Da\u011f\u0131stan\u2019da meydana gelen son geli\u015fmeleri RF \u00f6nceden tahmin ederek, Kuzey Kafkasya\u2019da yeni karakollar ve yeni askeri birlikler olu\u015fturma \u00e7abas\u0131 i\u00e7ine girrmi\u015ftir.<\/p>\n
RF\u2019nin AKKA anla\u015fmalar\u0131na ayk\u0131r\u0131 bi\u00e7imde Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131 silahland\u0131rmas\u0131 ve yeni askeri birlikler ve karakollar olu\u015fturmas\u0131, hem AB hem de ABD ile ili\u015fkilerinde sorunlar meydana getirecektir.<\/p>\n
Bak\u00fc-Tiflis-Ceyhan petrol boru hatt\u0131n\u0131n \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre sonra devreye girecek olmas\u0131, b\u00f6lgenin istikrara kavu\u015fmas\u0131n\u0131 da gerektirmektedir.<\/p>\n
Boru hatt\u0131n\u0131 finanse eden uluslararas\u0131 konsorsiyumun temsilcileri yat\u0131r\u0131m yapt\u0131klar\u0131 b\u00f6lgede karga\u015fa, anar\u015fi ve ter\u00f6r istemeyeceklerdir. Bu g\u00fc\u00e7ler ayn\u0131 zamanda RF\u2019nu da kendileri i\u00e7in g\u00fcvenilir bulmamaktad\u0131rlar. Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131 elinde tutan RF, b\u00f6lgede istikrar sa\u011flayamamaktad\u0131r.<\/p>\n
B\u00f6lgede istikrar sa\u011flayamayan RF\u2019nu ise b\u00f6lgeden \u00e7\u0131karmak gerekmektedir. Y\u0131llard\u0131r devam eden \u00c7e\u00e7enistan sava\u015f\u0131na Da\u011f\u0131stan da dahil edilmek istenmektedir.<\/p>\n
Rusya, b\u00f6lgeden ya tamamen \u00e7\u0131kar\u0131lacak ya da Kuzey Kafkasya i\u00e7in daha esnek form\u00fcller bulunacakt\u0131r.<\/p>\n
Bir damla petrol i\u00e7in g\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0131rpmadan oluk oluk insan kan\u0131 d\u00f6ken uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7ler, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131 yeniden dizayn etme provas\u0131 yapmaktad\u0131rlar.<\/p>\n
\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnler daha bir \u00e7ok olaylara gebe. Da\u011f\u0131stan\u2019da \u015fu anda satran\u00e7 oynan\u0131yor. \u0130lk hamle piyonlarla yap\u0131ld\u0131. Ard\u0131ndan atlar, filler ve daha ba\u015fka ta\u015flar harekete ge\u00e7ecek…<\/p>\n
Oyun devam ediyor. Bakal\u0131m kim \u015fah \u00e7ekecek…?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Son zamanlarda Da\u011f\u0131stan\u2019da g\u00fcn ge\u00e7miyor ki, bombalar patlamas\u0131n, ya da sokak cinayetleri i\u015flenmesin. Yani Da\u011f\u0131stan\u2019da bir \u015feyler oluyor. Gizli bir g\u00fc\u00e7 d\u00fc\u011fmeye basm\u0131\u015f gibi\u2026 D\u00fc\u011fmeye basan g\u00fc\u00e7 ne istiyor olabilir? Bunu anlamak i\u00e7in Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131 jeopolitik, sosyo-ekonomik, demografik\u2026 velhas\u0131l her y\u00f6n\u00fcyle incelemek ve irdelemek gerekir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/732"}],"collection":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=732"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/732\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":733,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/732\/revisions\/733"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mehdinuzhetcetinbas.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}